Motor takozu, motoru gövdeye bağlayan kauçuk ve metal bir yastıktır; halk arasında buna "kulak" da denir. Takozun iki görevi vardır: motorun titreşimini yutmak ve tork tepkisini sınırlamak. Tork tepkisi, yani motor güç verince gövdesinin ters yöne dönme isteğidir. Takozun ömrü kullanıma, yola ve iklime göre değişir. Sağlam takoz hiç fark edilmez, ama yorulunca şikâyet başka parçalara yüklenir: "şanzıman vuruyor", "motor sallanıyor".
| Tip | Yapısı | Yorulunca |
|---|---|---|
| Kauçuk takoz | Metal plakalar arasında kauçuk | Çatlar, çöker, ayrılır |
| Hidrolik takoz | İçinde sıvı dolu oda | Sıvı sızar, sönümleme biter |
| Elektronik kontrollü takoz | Sertliği beyin komutuyla değişir | Arıza kaydı ve rölantide titreşim |
| Tork çubuğu | Alt bağlantı, tork tepkisini taşır | Burç aşınır, kalkışta vuruntu |
Hangi araçta hangi tipin olduğu üretici bilgisinden bulunur ve muadil seçimi de buna göre yapılır. Elektronik takozlarda fiş ve kablo da kontrol listesine girer.
Kalkıştaki ses için kalkışta takırtı yazısına bakabilirsiniz. Yük altındaki titreşimi ise gaz verince titreşim yazısında ayrıca anlattık.
Otomatik araçta yapılacak basit bir gözlem yol gösterebilir. Bu gözlemde fren sıkıca basılı tutulur ve el freni de çekilir. Araç D konumunda beklerken titreşim artıyor, N konumunda azalıyor mu? Azalıyorsa takoz şüphesi güçlenir, çünkü D konumunda motor hafif yük altındadır. Ama bu gözlem tek başına teşhis sayılmaz; rölanti düzensizliği de benzer his verir. Rölanti kaynaklı titreşim için rölantide titreşim yazısına bakabilirsiniz.
Takoz arızası sık sık şanzımana yüklenir ve sarsıntılı geçiş kutu arızası sanılır. Oysa yorgun takoz, normal bir geçişi bile sert hissettirir. Bu yüzden pahalı teşhisten önce takoz kontrol edilir ve gereksiz kutu işi önlenir. Bunu gösteren bir örneği DSG değil takoz vakasında anlattık. Kutu kaynaklı sarsıntıyla farkını otomatik şanzıman sarsıntısı yazısında bulabilirsiniz.
Önce araç güvenle sabitlenir ve takozlar çatlak, çökme ya da sıvı izi için gözle incelenir. Ardından yük testi, üretici yöntemine göre ve yetkin bir teknisyen tarafından yapılır. Bu testte motorun hareketi, boşluk ve bağlantı cıvataları birlikte değerlendirilir. Hareketin tek bir ölçüye göre "fazla" sayılması doğru değildir, çünkü her araçta normal hareket farklıdır.
Bu alışkanlıklar takozun ömrünü kısaltır. Yağ kaçağı varsa takozla birlikte kaçak da giderilir.
Takozlar aynı hızda eskimez ve biri yorulunca diğerleri daha çok yük taşır. Tork tepkisini taşıyan alt bağlantı, birçok araçta sık yorulan parçalardandır. Doğru yol, her takozu ayrı test edip yalnız gerekeni değiştirmektir. Muadil seçiminde de özen gerekir, çünkü fazla sert bir takoz titreşimi kabine taşır. Hidrolik takozun yerine basit kauçuk takmak da sonucu bozar. D konumundaki titremeyle ilişkisini motor takozu ve D'de titreme yazısında ayrıca ele aldık.
Doğru takoz takılınca kalkış vuruntusu kaybolur ve D konumunda titreşim azalır. Vites geçişleri de belirgin biçimde yumuşar. Yeni kauçuk ilk günlerde biraz sert gelebilir, ama kısa sürede yerine oturur. Titreşim sürüyorsa iş bitmiş sayılmaz; rölanti, motor dengesi ve diğer bağlantılar yeniden kontrol edilir. Bazı araçlarda bağlantılar, motor kendi ağırlığına oturmuşken sıkılır; yöntem üreticiden alınır. Bu işin kapsamını motor onarımı sayfasında bulabilirsiniz.
Kısa süre kullanılabilir. Ama yorgun takoz diğer takozları, hortumları ve egzozu zorlar.
Asıl neden başka olabilir ya da muadil uygun değildir. Rölanti ve diğer bağlantılar da kontrol edilir.
Şart değildir. Test edilip yorgun olanlar değişir.
Uzun vadede bağlantılara yük bindirir. Vites kolu ve kabloları da etkilenebilir.
Bazen anlaşılır: çatlak, çökme, sıvı izi. Ama sağlam görünen takoz da yorgun olabilir; yük testi gerekir.
Takoz ve bağlantılar gözle ve yük testiyle incelenir; yalnız doğrulanan parça için onay alınır.