Ankara Motor ve Şanzıman Takozu Değişimi: Titreşim ve Vuruntuyu Doğru Ayırarak
Motor ve şanzıman otomobil şasisine doğrudan metal cıvatalarla bağlanmaz; motorun sarsıntısını kabine geçirmeyen ve gaza yüklendiğinizde oluşan dönme kuvvetini tutan kauçuk veya sıvı dolgulu yataklar üzerinde taşınır. Halk arasında motor kulağı ya da şanzıman takozu denilen bu parçalar çöktüğünde araç sağlam bir motorla bile arızalıymış gibi titrer.
Özellikle otomatik vitesli araçlarda kırmızı ışıkta ayak frende ve vites D konumundayken direksiyonun zangırdaması ya da ilk kalkışta önden gelen tok vuruntu çoğu zaman şanzıman arızası sanılır. Şaşmaz atölyemizde her üç taşıyıcı noktayı liftte yük altında kontrol ediyor, sadece gerçekten çöken veya yırtılan takozu kasıntısız terazi ayarıyla değiştiriyoruz. Belirtilerin günlük sürüşteki karşılığını motor takozu rehberi yazımızda da anlattık.
Atölye Notu Tamamen kopmuş bir alt tork kolu veya üst motor kulağıyla sert kalkış yapmak motorun aşırı devrilmesine yol açar; bu hareket aks iç lalelerini, egzoz spiral borusunu ve soğutma hortumlarını gererek koparabilir.
Üç taşıyıcı nokta: sağ üst kulak, sol şanzıman takozu ve alt gergi kolu
Önden çekişli enine motorlu araçların büyük çoğunluğunda — Volkswagen Golf, Passat ve Octavia’dan Peugeot 3008 ve Citroën C5 Aircross’a, Renault Megane ve Kadjar’dan Ford Focus’a kadar — yük paylaşımı üç ana takoz üzerinden yürür. Bunların her biri bozulduğunda sürücüye farklı bir ipucu verir.
Sağ üst motor kulağı genellikle hidrolik yapıdadır, yani kauçuk gövdenin içinde sarsıntıyı emen özel bir sıvı bulunur. Bu sıvı sızıp takoz çöktüğünde metal gövde doğrudan şasi koluna oturur ve kabin içinde uğultulu bir karıncalanma başlar. Motor arızası kaynaklı sarsıntı ile takoz çökmesi farkını rölantide titreme yazımızdan da karşılaştırabilirsiniz.
Sağ üst motor kulağı: Birçok 1.5 dCi, 1.5 BlueHDi, 1.6 TDI ve EcoBoost uygulamasında hidrolik veya çok katmanlı yapıda üretilir; çöktüğünde rölanti titreşimini doğrudan direksiyon simidine ve ön göğse taşır.
Sol şanzıman askı takozu: Çoğu önden çekişli kasada akü tablası veya filtre kutusu altında yer alır; yorulduğunda tümsek geçişlerinde ve manevralı kalkışlarda sol önden tok lokurtu üretir.
Alt tork (salınım) kolu: Beşik içinde motorun ileri-geri yatmasını önler; kauçuğu yırtıldığında gaza basıp çekince veya vites geçişlerinde vuruntu hissedilir.
Şanzıman sarsıntısı mı, takoz çökmesi mi, motor teklemesi mi?
Yanlış teşhisle kavrama ya da enjektör işlemine girmeden önce aşağıdaki davranış farklarına bakıyoruz.
Sürüş Koşulu
Takoz Kaynaklıysa
Motor / Şanzıman Kaynaklıysa
Dururken vitesi D'den N'ye alınca
Yük kalktığı anda direksiyon titreşimi bıçak gibi azalır
Ateşleme teklemesi varsa N konumunda da motor sarsıntılı çalışır
Gaza hafifçe dokunup devri az yükseltince
Titreşim belirli bir devirden sonra azalır, rölantiye düşünce döner
Ateşleme veya enjektör arızasında yük binince silkeleme artar
İlk çalıştırma ve stop etme anı
Kontak kapatılırken motor kaput altında sarsılarak vurur
Marş süresi uzar veya arıza lambası eşlik eder
Yolda gazdan ayağı çekip tekrar basınca
Tek seferlik tok metalik boşluk sesi duyulur
Devir saatinde kayma veya vites geçiş kararsızlığı görülür
Liftte kontrol ve kasıntısız terazi montajı nasıl yapılır?
Takoz değişimi basit bir sök-tak işi gibi görünse de motor yanlış açıdayken sıkılan yeni takoz kısa sürede yeniden sertleşir ve kabine ses verir.
1
Yük altında esneme ve çökme mesafesi kontrolü
Araç emniyete alınıp D ve R konumlarında motorun şaha kalkma miktarı gözlenir. Hidrolik kulak altında koyu renkli yağ sızıntısı, üst metal çanak ile gövde arasındaki boşluğun kapanıp kapanmadığı ve alt burç yırtıkları kontrol edilir (motor takozu belirtileri).
2
Güvenli askılama ve doğru hamur kalitesi seçimi
Motor bloğu üstten askı aparatıyla ya da geniş yüzeyli destekle dengeli biçimde askıya alınır; alüminyum veya plastik kartere noktasal yük bindirilmez. Kauçuk sertliği orijinal sönümleme değerine uygun parça seçilir.
3
Nötr konumda oturtma ve torklu sıkım
Yeni takoz yerine takıldıktan sonra motor kendi doğal ağırlığına bırakılır ve ekseni dengelenir. Cıvatalar yan kasıntı kalmayacak şekilde uygun torkta sıkılır; D ve R rölanti titreşimi kabin içinden doğrulanır.
Aşırı sert yan sanayi takoz neden eskisinden daha çok titretebilir?
Takoz konusunda sürücüleri en çok şaşırtan durum, yırtık takoz değiştikten sonra kabin uğultusunun artmasıdır. Bunun nedeni bazı ucuz yan sanayi takozların hidrolik sıvı odası olmadan, içi dolu sert kauçuktan üretilmesidir.
Sert hamur kopmaz ve dışarıdan sağlam görünür ama dizel veya üç silindirli motorun rölanti frekansını ememez; tüm titreşimi şasiye iletir. Aynı şekilde sağ üst kulak uzun süre çökük kullanıldıysa alt tork kolunu da yormuş olacağı için üç nokta mutlaka birlikte muayene edilmelidir.
Takoz Değişimi Öncesi Akla Takılan Sorular
Motor takozlarının üçü birden mi değişmek zorundadır?
Hayır. Yalnız çöken ya da yırtılan takozun değişmesi çoğu zaman yeterlidir; ancak çöken üst kulak aylarca kullanılıp alt tork burcunu da yırttıysa ikisi birlikte kalem kalem gösterilerek planlanır.
Evet. Şanzıman vitesi kusursuz geçirse bile alt salınım takozu boşluk yaptığında her tork kesilip geri geldiğinde motor beşik içinde ileri-geri çarpar ve sürücü bunu şanzıman vuruntusu gibi hisseder.
Hidrolik motor kulağının patladığı dışarıdan anlaşılır mı?
Çoğu modelde takozun alt etrafında koyu kahverengi-siyah bir sıvı izi görülür; ayrıca takozun üst kolu alt gövdeye kadar çöküp aradaki parmak boşluğunu kapatır.
Takoz değişiminden sonra rot ayarı gerekir mi?
Üst motor ve şanzıman kulakları değiştirilirken alt yürüyen aksam sökülmediği için rot ayarı bozulmaz; yalnızca beşik indirilmesini gerektiren özel alt burç işlemlerinde açı kontrolü değerlendirilir.