Önden çekişli araçlarda bu parça bulunmaz. Ama dört çeker ve arkadan itişli araçların altında uzun bir kardan mili vardır ve bu milin ortasını askı rulmanı taşır. Kısa cevap şu: yorulan askı kalkışta vuruntu ve gövdede titreşim yapar. Belirtiler başka parçalarla karıştığı için teşhis mutlaka lift üstünde yapılır.
Kardan mili, kısaca şaft, motorun gücünü şanzımandan arka aksa taşır. Uzun bir mil tek parça olunca yüksek hızda titreşir. Bu yüzden ortadan ikiye bölünür ve ortadaki bağlantıyı askı rulmanı taşır.
Askı iki parçadan oluşur: içte bir rulman, dışta da onu saran lastik bir yuva. Lastik yuva titreşimi yutar ve gövdeye geçirmez. Lastik sertleşip çatladığında ise bu görevi artık yapamaz.
| Belirti | Askıdan gelirse | Karışabilen parça |
|---|---|---|
| Kalkışta ya da geri viteste tok vuruntu | Yorgun lastik yuva yük binince esner | Motor takozu, diferansiyel boşluğu |
| Belli hızda koltuk ve tabanda titreşim | Mil hizası bozulur | Teker balansı |
| Alttan hızla artan uğultu | Rulmanın kendisi kurumuştur | Teker rulmanı, diferansiyel |
| Gaz verip bırakınca boşluk hissi | Askı ve mafsallarda oynama | Şanzıman takozu |
Balans kaynaklı titreşim genelde direksiyonda hissedilir. Askı kaynaklı titreşim ise daha çok koltukta ve tabanda hissedilir. Balans konusunu direksiyon titremesi ve balans yazısında anlattık.
Lastik yuva zamanla ısı ve yaş yüzünden sertleşir. Her kalkışta gelen tork da onu tekrar tekrar esnetir. Sonunda yuva çatlar ya da çöker. İçteki rulmanın yağı da zamanla kuruyabilir. Kasis ve çukur darbeleri bu süreci daha da hızlandırır.
Dört çekiş sistemine göre şaftın çalışma biçimi değişir. Haldex tipi sistemde şaft araç gittikçe döner, ama arka aksa güç yalnız gerektiğinde gider. Bu sistemi Haldex ve 4Motion yazımızda anlattık. Hangi sistem olursa olsun, askı zamanla yıpranan bir parçadır.
Usta önce aracı liftte kaldırır ve şaftın orta noktasını elle sallar. Fazla boşluk, çatlak lastik ve kuru rulman bu yolla bulunur. Sonra yol testiyle belirtinin bu bulguyla eşleşip eşleşmediğine bakılır. Çünkü vuruntu sadece askıdan gelmeyebilir.
Kalkıştaki tok sesin başka adresleri de vardır. Takoz belirtilerini motor takozu belirtileri yazısında anlattık. Diğer olası sesleri ise kalkışta takırtı sayfasında topladık.
Bazı üreticiler askıyı ayrı satmaz ve şaftı komple verir. Ama birçok araç için kaliteli ayrı askı çözümleri de bulunur. Hangisinin uygun olduğuna aracın modeline ve şaftın durumuna bakılarak karar verilir.
Değişimde en önemli nokta, şaft parçalarının hizasıdır. Şaft sökülmeden önce parçalar işaretlenir ve takılırken aynı konuma getirilir. Böylece balans bozulmaz. Aynı sökümde mafsallar ve körükler de kontrol edilir.
Yorgun bir askı, milin daha çok sallanmasına neden olur. Bu sallantı zamanla mafsalları ve keçeleri de yorar. İlerleyen dönemde diferansiyel tarafı da etkilenebilir. Böylece küçük bir parça büyük bir işe dönüşebilir. Diferansiyelden gelen sesi diferansiyel uğultusu yazısında anlattık. Yazıdaki konuyu atölyede çözmek için motor arıza tespiti sayfasına bakın.
Gövde boyunca uzanan kardan mili olan araçlarda bulunur. Yani dört çeker ve arkadan itişli modellerde.
Kesin değildir, çünkü takoz ve diferansiyel de benzer ses yapar. Lift üstünde kontrol şarttır.
Birçok araçta değişebilir, ama bazı modellerde şaftla birlikte gelir. Karar araca göre verilir.
Balans titreşimi genelde direksiyonda, şaft titreşimi ise koltukta hissedilir. Kesin ayrım kontrolle yapılır.
Hiza ve balans yeniden kontrol edilir. Mafsallar da ayrıca gözden geçirilir.
Aynı güç hattı üzerinde olduğu için kontrol faydalıdır. Ayrıntıyı şanzıman ve diferansiyel yağı yazısında bulabilirsiniz.
Lift üstünde şaft hattını kontrol edip belirtiyi yol testiyle eşleştirelim.