Katalizör, egzozdaki zararlı gazları daha zararsız gazlara çeviren parçadır. İçinde ince petekli bir yapı vardır ve bu petek değerli metallerle kaplıdır. Katalizör zamanla yavaş yaşlanır, ama erken bozulmasına genelde motordaki başka bir sorun yol açar. Bir arıza kodu da tek başına "katalizör değişsin" demek değildir.
| Neden | Peteğe ne olur? | İlk bakılacak yer |
|---|---|---|
| Tekleme | Yanmamış yakıt peteğin içinde yanar, peteği eritir | Buji, bobin, enjektör |
| Yağ ya da antifriz yakma | Kül tabakası peteği kaplar | Segman, turbo keçesi, conta |
| Uzun süre zengin karışım | Petek aşırı ısınır ve tıkanır | Lambda, hava ölçer, enjektör |
| Fiziksel darbe | Seramik petek kırılır, içeride oynar | Alt koruma ve egzoz askısı |
Zengin karışım: yakıtın havaya göre fazla olmasıdır. Bu durum uzun sürerse katalizör hem ısınır hem kirlenir.
Motor teklediğinde yanmamış yakıt egzoza gider. Bu yakıt katalizörün içinde yanar ve peteği ısıtır; ısı fazla olursa petek erir. Motor lambası yanıp sönüyorsa bu durum yaşanıyor olabilir. O anda araç sürülmez; güvenli bir yerde durulur ve çekici çağrılır. Tekleme kodlarının mantığı P0300 arıza kodu yazısında anlatılıyor.
P0420, birinci bankta katalizör veriminin eşiğin altında kaldığını bildirir. P0430 aynı durumu ikinci bank için söyler. Bank: V motorda silindirlerin bir yakasıdır. Kod, arka lambda sensörünün sinyaline bakılarak üretilir; yaşlanmış bir sensör ya da egzoz kaçağı da bu kodu düşürebilir. Bu yüzden önce sensörler ve egzoz hattı kontrol edilir. İki kodun ayrıntısı P0420 ve P0430 yazılarında.
Katalizörün önünde ve arkasında genelde birer lambda sensörü bulunur. Lambda sensörü: egzozdaki oksijeni ölçen parçadır. Ön sensörün sinyali karışım değiştikçe hızla iner ve çıkar. Sağlam katalizörde arka sensörün sinyali daha sakin kalır. Arka sinyal öndekini taklit etmeye başlarsa verim düşmüş olabilir. Sensörün kendi sağlığı da ayrıca ölçülür; konu lambda sensörü yazısında.
Tıkanan petek egzozun çıkışını daraltır. Araç özellikle yüksek devirde güç kaybeder ve yakıt tüketimi artabilir. Kesin karar için egzoz geri basıncı ölçülür; giriş ve çıkış arasındaki sıcaklık farkı da fikir verir. Kırık petekte araç alttan sarsıldığında takırtı duyulabilir.
Eskisini bozan sorun sürerken takılan yeni katalizör de bozulabilir. Tekleme, yağ yakma ya da zengin karışım önce çözülür. Lambda sensörlerinin durumu yeni parçayla birlikte değerlendirilir. Belgesiz yedek parçalar kodu kısa sürede geri getirebilir. Maliyeti neyin belirlediği katalitik konvertör fiyatı yazısında anlatılıyor.
Katalizörün içindeki değerli metaller onu hırsızlar için hedef yapar. Yerden yüksek araçlarda parçaya ulaşmak daha kolaydır. Aydınlık ve kameralı bir park yeri bu riski azaltır. Altta koruma sacı ya da kafes de caydırıcıdır. Çalınan parçanın yerine belgesiz ürün takmak muayenede sorun çıkarabilir.
Katalizör ayrı bir bakım istemez; sağlıklı çalışan bir motor ister. Buji ve bobin zamanında kontrol edilirse tekleme riski azalır. Yağ eksiltme fark edildiğinde ertelenmez, motor lambası yandığında da kod okutulur. Egzoz askıları ve alt koruma sağlam tutulur; bu küçük adımlar pahalı bir parçayı korur.
Tekleme, yağ yakma, zengin karışım ve darbe başlıca nedenlerdir. Yavaş yaşlanma da olur ama erken bozulmayı genelde motor sorunu getirir.
Hayır. Sensör, egzoz kaçağı ya da karışım sorunu da bu kodu verebilir. Önce ölçüm yapılır.
Hafif kirde sınırlı yarar sağlayabilir. Erimiş ya da kırılmış petek temizlikle düzelmez.
Emisyon değerleri sınırı aşabilir. Muayene öncesi egzoz emisyon ölçümü fikir verir.
Katalizör belli bir sıcaklığa ulaşınca çalışmaya başlar. Kısa yolda bu sıcaklığa geç ulaşır.
Ön ve arka lambda sinyali canlı veride kıyaslanır, egzoz kaçağı aranır, gerekirse geri basınç ölçülür.