Önden çekişli bir araçta virajda gaza basınca ritmik bir tık tık sesi gelebilir. Bu ses hız arttıkça sıklaşır ve araç düze çıkınca kaybolur. Böyle bir ses, aks kafasının, yani tekere güç taşıyan bilyeli eklemin aşındığını düşündürür. Bu ekleme sabit hız eklemi de denir. Teker dönerken ve direksiyon kırıkken bile gücü kesintisiz taşır. Aksın genel yapısını aks arızası yazısında anlattık.
Aks kafası, gresle dolu lastik bir körüğün içinde çalışır. Körük yaşlanıp çatlayınca iki kötü şey birlikte olur. Teker dönerken gres dışarı savrulur ve içeri toz ile su girer. Yağsız ve kumlu ortamda bilyeler ve yuvaları hızla aşınır. Aşınan yuvada bilye boşluk bulur ve her turda bir tık sesi çıkar. Yani eklemin hikâyesi, genelde körüğün yırtılmasıyla başlar.
Körük yırtığı ses başlamadan önce de görülebilir. Jantın iç yüzüne ve çevreye savrulmuş koyu gres izi önemli bir ipucudur. Körük erken fark edilirse eklem temizlenir, yeni gres ve yeni körükle kurtulabilir. Ses başladıysa aşınma da başlamış demektir. Bu noktadan sonra körük değişimi tek başına yetmez. Bakımlarda alt takıma bakmak bu yüzden boş bir alışkanlık değildir.
| Ses ne zaman çıkıyor? | Ne düşündürür? | Nasıl doğrulanır? |
|---|---|---|
| Tam kırıkken kalkışta tık tık | Dış aks kafası | Liftte eklem boşluğu ve körük |
| Gaz verip bırakınca tok vuruntu | İç eklem | Aks ileri geri oynatılır |
| Düzde hızla artan uğultu | Teker rulmanı | Teker elle çevrilip dinlenir |
| Kasiste tok ses | Süspansiyon parçaları | Burç ve bağlantı kontrolü |
İç eklem virajdan çok yük değişimine tepki verir. Kasiste gelen tok seslerin ayrı bir dosyası vardır, onu kasiste tok ses yazısında anlattık. Uğultu varsa porya rulmanı da şüpheliler arasına girer.
Basit bir kontrolle hangi aksın ses yaptığı daraltılabilir. Boş ve geniş bir alanda direksiyon sonuna kadar kırılır. Araç yavaşça ve hafif gazla daire çizer. Önce bir yöne, sonra öbür yöne dönülür ve iki ses karşılaştırılır. Bu test yalnız ipucu verir; kesin karar liftte eklem boşluğu görülerek verilir. Direksiyonu çevirince gelen diğer sesler için direksiyon çevirince ses yazısına bakabilirsiniz.
Aşınan eklem, zamanla daha büyük bir boşluk açar. Ses sıklaşır, düz yolda bile duyulmaya başlayabilir. Gaz verince titreme eklenmişse eklem ileri derecede yorulmuş olabilir. Çok ilerlemiş bir eklem dağılabilir ve teker güç alamaz. Ses sertleştiyse ya da titreme başladıysa araç yük altında kullanılmaz. Titremenin diğer nedenleri gaz verince titreşim yazısında yer alır.
Parça seçiminde orijinal, eşdeğer ve yan sanayi arasındaki farklar anlatılır. Maliyeti neyin belirlediği aks değişim fiyatı yazısında yer alır. Bu konuyu atölyede ele almak isterseniz motor ve mekanik onarım sayfasına bakın.
Ses hafifse kısa yolla servise gelinebilir. Ses sertleştiyse ya da titreme varsa araç sürülmez.
Hayır. Ses yoksa eklem temizlenip yeni körük ve gresle kurtulabilir.
İki yöne de dönülüp ses karşılaştırılır. Kesin cevap liftte eklem kontrolüyle verilir.
Birçok araçta kafa ayrı olarak değişebilir. Aks milinde ya da iç eklemde sorun varsa komple aks gündeme gelir.
Eklem ileri derecede aşınmış olabilir. Rulman ve iç eklem de kontrol listesine girer.
Liftte körük, eklem ve rulman kontrol edilir; ses yol testinde dinlenir. Kapsam sonra konuşulur.