Tork konvertörü, klasik otomatik şanzımanın motora bağlandığı yuvarlak parçadır. İçi, yağla dolu ve kapalı bir kap gibi çalışır. Bir tarafta motorun döndürdüğü pervane, diğer tarafta kutuyu döndüren türbin vardır. Aradaki yağ, motorun gücünü pervaneden türbine taşır. Bu yapı, kalkışı sarsıntısız ve çok yumuşak hâle getirir. EAT8 ya da ZF 8HP gibi konvertörlü kutularda bu parça bulunur. DSG gibi çift kavramalı kutularda ise tork konvertörü yoktur.
| Görev | Nasıl yapar? | Bozulunca ne olur? |
|---|---|---|
| Yumuşak kalkış | Yağ üstünden güç aktarır | Tembel ya da sarsıntılı kalkış |
| Tork artırma | Stator, yani ortadaki yönlendirici kanat, yağı geri çevirir | Kalkışta güç eksikliği |
| Yolda kilitleme | Kilit kavraması motoru kutuya doğrudan bağlar | Titreme ya da yüksek devir |
| Yağ dolaşımı | Pompayı döndürür, yağı hareket ettirir | Isınma ve basınç sorunları |
Hangi kutuda hangi yapının kullanıldığını otomatik şanzıman tipleri yazısı anlatıyor.
Bu işaretler tek başına konvertörün bozuk olduğunu göstermez. Motor takozu ve aks sorunları da sürücüye benzer bir his verir. Duruşta ve kalkıştaki sarsıntılar için otomatik şanzıman sarsıntısı yazısına bakabilirsiniz.
Kilit kavraması, yolda konvertörü kilitleyen ince bir balata halkasıdır. Bu balata, yağın sürtünme özelliğine karşı oldukça hassastır. Yağ eskiyince kilit tutarken hafifçe kayar ve titreme üretir. Bu yüzden titreme şikâyetinin bir kısmı aslında yağdan kaynaklanır. Doğru özellikte yağ, filtre değişimi ve uyum ayarı burada ilk adımdır. Ardından araç, aynı hız aralığında yeniden yol testine alınır.
Kilit devresinde elektrik arızası varsa beyin bir arıza kodu kaydeder. Bu kodun ayrıntısını P0740 arıza kodu yazısında anlattık. Kilit mekanik olarak iyi tutmuyorsa P0741 kodu görülebilir.
Aşırı ısı, konvertörün balatasını ve keçelerini hızla yaşlandıran bir etkendir. Yağın ve soğutucunun bakımı, üretici takvimine bakılarak planlanır.
Yağ ve uyum ayarı yapıldıktan sonra araç birkaç gün kullanılır. Titreme tamamen kaybolduysa sorun büyük olasılıkla yağ kaynaklıdır. Titreme azalıp geri geliyorsa balata aşınmış olabilir. Bu aşamada cihazla kayma verisi yeniden okunur ve önceki kayıtla karşılaştırılır. Fark büyüyorsa söküm kararı için veri artık daha güçlüdür.
Konvertör, ancak şanzıman motordan ayrıldığında değişir ya da onarılır. Bu yüzden karar, ölçümle kesinleşmeden söküm işine girilmez. Söküm kararı verildiyse ön keçe ve pompa da aynı seansta değerlendirilir. Yağda talaş bulunursa kutunun geri kalanı da ayrıca incelenir. Değişimden sonra yağ ve soğutucu hattı temizlenir, uyum ayarı yapılır. Maliyeti etkileyen kalemleri şanzıman tamiri maliyeti yazısı ayrıntılı anlatıyor. Atölyemiz Şaşmaz’da; bu iş için arıza tespiti ve ölçüm sayfasına bakabilirsiniz.
Sabit hızda titreme, kalkışta kayma ve ısınma önemli işaretlerdir. Kesin karar yol testi ve cihaz verisiyle verilir.
Erken dönemde yakalanan titreme bu yolla düzelebilir. Balata aşınmışsa etki geçici olur, ama ilk adım yine yağ ve uyum ayarıdır.
Hafif titremede kısa mesafe dikkatle gidilebilir. Şanzıman ısı uyarısı, yanık yağ kokusu ya da çekiş kaybı varsa araç sürülmez, çekiciyle getirilir.
Yok, DSG çift kavramalı bir kutudur. Benzer hisler orada kavrama tarafından gelir.
Yağ ve filtre yenilenir, soğutucu hattı temizlenir. Ardından şanzıman uyum ayarı cihazla yapılır.
Arıza kayıtları okunur, yol testinde kayma ve kilit davranışı izlenir, yağ durumu incelenir.