Dizel motor yüksek sıkıştırmayla çalışır ve yakıt silindirde aniden yanar. Bu ani yanma, dizele özgü o tanıdık tıkırtıyı üretir. Yıllardır aynı tonda çalışan bir motorun sesi sizin için bir referanstır. Ses sertleşir, ritim değiştirir ya da tek bir noktadan gelmeye başlarsa motor size bir şey söylüyordur.
Bir sesi tarif ederken üç soruya cevap aramak işe yarar. Ses ne zaman çıkıyor: soğukken mi, sıcakken mi? Devirle birlikte hızlanıyor mu? Gaz verince mi, gaz kesince mi belirginleşiyor? Bu cevaplar teşhisin yarısını oluşturur. Mümkünse sesi telefonla kaydedin, çünkü servise geldiğinizde ses kaybolmuş olabilir.
Soğuk motorda ilk dakikalarda tıkırtı sertleşir. Bunun sebebi soğuk silindirde yanmanın biraz gecikmesidir. Motor ısındıkça bu ses yumuşuyorsa endişe gerekmez. Rölantide hafif düzensiz bir "dizel konuşması" da normaldir. Common rail motorlarda ana püskürtmeden önce küçük bir ön püskürtme yapılır; bu, yanmayı yumuşatıp tıkırtıyı azaltır. Kışın ilk çalıştırmada kısa süren kayış sesleri de soğuk kauçuktan kaynaklanır.
| Ses | Olası kaynak | Nasıl doğrulanır? |
|---|---|---|
| Tek silindirden sert, metalik vuruş | Fazla püskürten ya da damlatan enjektör | Enjektör düzeltme verileri ve geri dönüş testi |
| Devirle hızlanan boğuk, tok vuruş | Kol yatağı boşluğu | Mekanik yağ basıncı ölçümü |
| Gaz kesince belirginleşen şangırtı | Çift kütleli volan ya da zincir gerginliği | Dinleme ve volan değerlerinin okunması |
| Rölantide teneke sesi, gazda kayboluyor | Gevşemiş ısı kalkanı ya da egzoz bağlantısı | Lift üstünde göz kontrolü |
Bir enjektör gereğinden fazla yakıt verirse o silindirde yanma sertleşir. Damlatan enjektör de benzer bir vuruntu yapar. Bu ses ihmal edilirse piston tepesi zarar görebilir. Teşhis için enjektör düzeltme değerleri okunur ve geri dönüş miktarı ölçülür. Gerekirse silindirler tek tek susturulur ve sesin kaybolduğu silindir bulunur. Enjektör arızasının diğer belirtileri dizel enjektör arızası yazısında anlatılır.
Devirle hızlanan tok ses, motorun alt kısmından gelebilir. Kol yatağında boşluk büyüdüğünde bu ses ortaya çıkar. Böyle bir sesle birlikte yağ lambası yanıyorsa durum ciddidir. Motor hemen durdurulur ve araç sürülmez, servise çekiciyle gelir. Yağ uyarısının ne anlama geldiğini yağ basıncı durun mesajı yazısı anlatır. İleri hasarın onarım seçenekleri motor revizyonu sayfasında ele alınır.
Gaz kesince gelen şangırtı ise başka bir dosyadır. Çift kütleli volanın yayları yorulunca bu ses belirginleşir. Volanın nasıl çalıştığı ve nasıl test edildiği çift kütleli volan rehberinde anlatılır.
Kalitesiz motorin yanmayı geciktirir ve motoru sertleştirir. Kışın yazlık yakıt ise donup filtreyi tıkayabilir; bu da çalıştırma ve yakıt akışı sorunu yapar. Bu konuyu dizelde kışlık yakıt yazısı ayrıca anlatır. Yanlış kalınlıkta ya da ömrünü doldurmuş yağ da tıkırtıları artırabilir. Doğru yakıt, doğru yağ ve temiz filtre birçok sesi kendiliğinden azaltır. Ama ses değişikliği sürüyorsa sorun yakıtta değil, motorun kendisindedir. Yazıdaki konuyu atölyede çözmek için mekanik onarım sayfasına bakın.
Isınınca yumuşuyorsa genelde arıza değildir. Isındığı hâlde süren sertlikte asıl şüpheli enjektördür. Sertlik yalnız soğukta uzuyorsa kızdırma bujisi de kontrol edilir.
Enjektör sesi tek silindirden gelir ve yüke bağlıdır. Mekanik ses devirle hızlanır. Kesin ayrım ölçüm ve iptal testiyle yapılır.
Motoru hemen kapatın ve aracı yeniden çalıştırmayın. Servise çekiciyle gelmek motoru büyük hasardan korur.
Evet, sesin hangi koşulda çıktığını gösterir. Serviste ortaya çıkmayan sesler için kayıt çok değerlidir.
Yanmayı geciktirip sesi sertleştirebilir. Birkaç temiz depodan sonra ses sürüyorsa mekanik kontrol gerekir.
Karışabilir, çünkü yorgun takoz titreşimi gövdeye iletir. Yük altında yapılan kontrol bu iki sesi ayırır.
Ses dinlenir, enjektör verileri okunur, gerekirse silindir iptal testi ve yağ basıncı ölçümü yapılır.