Akü yıllarca sessiz çalışır ve çoğu zaman bir sabah aniden biter. Oysa aynı akü kullanım şekline göre kısa da yaşayabilir, uzun da. Aradaki farkı büyük ölçüde şarj dengesi yaratır. Yani aküden çekilen enerjinin geri konup konmadığı önemlidir. Bu yazıda aküyü yoran alışkanlıkları ve onu koruyan yolları anlatıyoruz.
Marş motoru çalışırken aküden büyük bir enerji çeker. Bu enerjiyi alternatör, yani motorla dönen şarj ünitesi, sürüş sırasında geri koyar. Kısa bir sürüş bu açığı kapatmaya yetmez. Her gün kısa yolda kullanılan araçta akü hep yarı boş kalır. Yarı boş akünün plakalarında zamanla sert bir tabaka oluşur. Buna sülfatlaşma denir ve akü kalıcı olarak güç kaybeder. Konuyu kısa mesafe zararı yazısında ayrıca ele aldık.
Açık unutulan bir far ya da iç lamba aküyü sabaha kadar boşaltabilir. Kurşun asitli akü her tam boşalmada biraz yıpranır. Gece boyunca çalışan bir araç kamerası da aynı etkiyi yapabilir. Akünün gece kendi kendine bittiği bir örneği gece aküyü bitiren araç yazısında anlattık. Akü derin boşaldıysa kontrollü şarj edilir ve ardından test edilir.
Aküyü kış bitirir ama yaz hasta eder. Sıcak havada akünün iç parçalarında aşınma hızlanır. Yazdan zayıf çıkan akü ilk soğuk sabahta pes eder. Bu yüzden sonbaharda yapılan bir test çok değerlidir.
Kutup başları gevşekse ya da üzerinde beyaz bir tabaka varsa akım zayıflar. Akü tam dolamaz ve marş güçsüzleşir. Kutup başlarının temizlenip sıkılması kısa ama etkili bir bakımdır. Şarj ünitesi doğru gerilim vermiyorsa akü ya aç kalır ya da fazla dolar. Bu sorunun belirtileri şarj ışığı ve alternatör yazısında anlatılıyor.
| Alışkanlık | Akü için faydası |
|---|---|
| Haftada bir uzun ve kesintisiz sürüş | Kısa yolların açtığı şarj açığını kapatır |
| Motoru durdurmadan önce tüketicileri kapatmak | Gereksiz boşalmayı önler |
| Kutup başlarını temiz ve sıkı tutmak | Şarjın tam geçmesini sağlar |
| Uzun parkta akıllı şarj cihazı kullanmak | Aküyü dolu tutar, sertleşmeyi önler |
| Yaşlanan aküyü yılda bir test ettirmek | Yolda kalmadan değişimi planlatır |
Araç uzun süre duracaksa akıllı şarj cihazı, yani aküyü dolu tutup fazla doldurmayan cihaz, iyi bir yardımcıdır. Seçim için akü şarj cihazı seçimi yazısına bakabilirsiniz. Uzun park dönemleri için uzun süre duran araç yazısı da yol gösterir.
Marşın her sabah biraz daha yavaş dönmesi ilk işarettir. Start-stop sistemi kendiliğinden devre dışı kalabilir. Saat ya da radyo ayarları silinebilir. Bazen panelde açıklanamayan elektrik uyarıları belirir. Bu belirtiler görülürse akü yük testi cihazıyla ölçülür. Test, akünün marş gücünü ne kadar koruduğunu gösterir.
Start-stop sistemli araçlar sıradan aküyle sağlıklı çalışmaz. Bu araçlarda üreticinin istediği EFB ya da AGM tipi akü kullanılır. Bazı araçlarda yeni akünün araca tanıtılması da gerekir. Tanıtılmayan akü yanlış şarj edilebilir ve erken yıpranır. Ayrıntılar start-stop aküsü ve AGM yazısında yer alıyor. Ankara’da aküyü değiştirmeden önce sistemi ölçtürmek için oto elektrik ve akü servisi sayfasında kontrol sırası anlatılır.
Süre kullanım şekline, iklime ve akü tipine göre çok değişir. Yaşlanan akü yılda bir test edilmelidir.
Kısa mesafe kullanım ve tekrarlanan derin boşalmalar aküyü yorar. Sıcak hava ve gevşek kutup başları da etkilidir.
Doğru yapılırsa genelde zarar vermez. Yanlış bağlantı ise elektronik ünitelere zarar verebilir.
Soğuk ve sıcaktan korunan akü daha az yorulur. Yine de kullanım şekli belirleyici olmaya devam eder.
Bazı araçlarda gerekir, bazılarında gerekmez. Bu bilgi aracın üretici kaynağından kontrol edilir.
Yük testiyle akünün sağlığı ölçülür, şarj sistemi de kontrol edilir. Değişim gerekiyorsa doğru tip ve tanıtma işlemi size anlatılır.