Turbo, egzozun gücüyle dönen bir türbin ve onun çevirdiği bir hava çarkından oluşur. Egzoz çok güçlüyse basınç gereğinden fazla yükselir. Bu yüzden basıncı sınırlayan bir düzen gerekir. Bu iş için iki farklı yol vardır: wastegate ve VTG.
VTG, değişken geometrili turbo demektir. Bazı kaynaklarda VNT adıyla da geçer. Genel turbo belirtileri için turbo arızası yazısına bakabilirsiniz.
Wastegate, egzoz yolunda bir kapaktır. Kapak açılınca egzozun bir kısmı türbine uğramadan geçer. Türbine giden enerji azalır, basınç da düşer. Kapak kapalıyken bütün egzoz türbinden geçer ve basınç yükselir.
Kapağı vakum, basınçlı hava ya da elektrikli bir motor hareket ettirebilir. Hangisinin kullanıldığı motor tasarımına göre değişir. Turbonun genel bakımı için turbo ömrünü uzatma yazısına bakabilirsiniz.
VTG turboda türbinin çevresinde hareketli kanatlar vardır. Kanatlar kapanınca egzozun geçtiği yol daralır. Egzoz hızlanır ve düşük devirde bile basınç çabuk kurulur. Kanatlar açılınca yol genişler ve basınç azalır.
Yani VTG'de basıncı kapak değil, kanat açısı ayarlar. Kanatları da bir aktüatör (kumandayı harekete çeviren parça) oynatır.
Hangi tarafta takılma olduğu basıncın yönünü belirler. Bu mantık iki sistemde ters yüzlerle çalışır.
| Durum | Wastegate'te | VTG'de | Beklenen kayıt |
|---|---|---|---|
| Basınç düşük kalıyor | Kapak açık kalmış | Kanatlar açık kalmış | P0299, yani düşük basınç |
| Basınç fazla çıkıyor | Kapak kapalı kalmış | Kanatlar kapalı kalmış | P0234, yani aşırı basınç |
| Konum bilgisi bozuk | Bazı sistemlerde konum sensörü yanlış okuyor | Konum sensörü yanlış okuyor | P2563 |
| Komut devresi bozuk | Basınç valfinin devresi arızalı | Basınç valfinin devresi arızalı | P0045 |
Tablo bir yön verir, parça seçtirmez. Düşük basınç kaçak bir hortumdan da gelebilir. Fazla basınç da bazen sensörün yanlış okumasından çıkar.
Düşük basınçta araç gaza geç cevap verir ve yokuşta zorlanır. Bazı araçlarda beyin motoru korumak için gücü kısar. Aşırı basınçta ise güç bir anda kesilebilir, çünkü beyin turboyu korumaya alır. İki durumda da hissedilen şey benzer olabilir. Bu yüzden his tek başına yön vermez, canlı veri gerekir.
Bunu yakıt türüne ya da model adına bakarak kesinleştirmek doğru olmaz. Aynı modelin farklı motorlarında farklı turbo düzenleri bulunabilir. Doğrulama motor kodu ve turbo üzerindeki etiketle yapılır. Gerekirse üretici parça bilgisine de bakılır. Atölyemiz Şaşmaz’da; bu iş için turbo arıza tespiti sayfasına bakabilirsiniz.
Wastegate egzozun bir kısmını türbinin yanından geçirir. VTG ise türbin girişindeki kanatların açısını değiştirir. İkisi de basıncı yönetir ama yolları farklıdır.
Biri diğerinden genel olarak üstün değildir. Motorun ihtiyacına göre seçilirler. Araçtaki sistem motor kodundan doğrulanır.
Hayır. Kaçak hortum, komut valfi, sensör ya da aktüatör aynı kodu verebilir. Karar ölçümden sonra verilir.
Her araç için çözüm değildir. Kurum varsa temizlik ya da onarım yöntemi araç bulgusuna göre seçilir.
Hafif güç kaybında sakin sürüş mümkün olabilir. Kırmızı yağ uyarısı, yoğun duman ya da kontrolsüz devir artışı varsa motor kapatılır ve araç çekiciyle taşınır.
İstenen ve ölçülen basınç karşılaştırılır. Kaçak, komut ve kanat hareketi sırayla ayrılır.