İnsanlarda kan tahlili, hastalığı belirti vermeden yakalayabilir. Motorlar için de benzer bir yöntem var: kullanılmış yağ analizi. İngilizce kısaltması UOA, yani "kullanılmış yağ analizi" demektir. Değişimde dökülen yağdan küçük bir şişe alınır ve laboratuvara gönderilir. Motor sökülmeden içeride neler olduğu hakkında fikir verir.
Yağ motorun içinde her yere ulaşır. Yol boyunca aşınan parçalardan çok küçük metal tozları toplar. Yanmadan kalan artıklar da yağa karışır. Bir yerden yakıt ya da antifriz sızıyorsa onun izi de yağda kalır. Laboratuvar bu izleri okuyarak motorun iç durumunu raporlar.
| Bulgu | Neyi gösterebilir? | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Demir artışı | Silindir, segman ya da zincir aşınması | Kompresyon ve tüketim ölçümüyle doğrulanır |
| Alüminyum artışı | Piston ya da yatak yüzeyinde aşınma | Kaynağı ayrı testlerle aranır |
| Bakır ve kurşun | Yatak ya da burç aşınması | Yağ basıncı ölçümü yapılır |
| Silisyum | Toz, yani havanın filtreden kaçması | Hava filtresi ve emiş hattı kontrol edilir |
| Sodyum, potasyum, glikol | Antifrizin yağa karışması | Conta ve soğutucu kontrolü başlar |
| Yakıt seyrelmesi | Yağın yakıtla incelmesi | Kullanım şekli ve enjektörler incelenir |
| Viskozite ve katkı | Yağın görevini sürdürüp sürdürmediği | Değişim aralığı yeniden düşünülür |
Viskozite, yani yağın akışkanlık kalınlığı, motorun korunması için önemlidir. Bu konuda yağ viskozitesi rehberi yazısına bakabilirsiniz.
Herkesin her değişimde yaptırması gerekmez. Ama bazı durumlarda çok işe yarar.
Yağ eksilmesi ayrı bir ölçüm ister. Bunun için yağ tüketimi ölçümü ve yağ eksiltme normal mi yazıları birlikte okunabilir.
Numune motor sıcakken, değişim sırasında alınır. Akan yağın ilk ve son kısmı kullanılmaz, ortasından temiz kaba doldurulur. Kap laboratuvarın verdiği temiz şişe olmalıdır. Şişenin üstüne araç, kilometre ve yağın kaç km kullanıldığı yazılır. Yanlış alınan numune yanlış sonuç verir.
Tek analiz o günün resmini verir. Asıl değer, birkaç değişim boyunca yapılan analizlerdedir. Aynı yağ, aynı aralık ve aynı kullanım koşulunda değerler izlenir. Bir metalin düzenli olarak artması, erken uyarı niteliği taşır. Değişim zamanı için genel bilgi motor yağı ne zaman değişir yazısındadır.
Rapor bazen yalnız rakamlardan oluşur ve okuması zordur. Bu yüzden sonucu aracı bilen bir ustayla birlikte değerlendirmek faydalıdır. Usta, aracın kullanım şeklini ve geçmiş işlerini de hesaba katar. Böylece tek bir yüksek değer gereksiz panik yaratmaz.
Panik yapılmaz. Önce fiş, şase, ölçüm yolu izlenir. Antifriz izi varsa soğutma sistemi basınç testi yapılır. Metal artışı varsa yağ basıncı ve kompresyon kontrol edilir. Yanlış yağ kullanımının sonuçları için yanlış yağın bedeli yazısı iyi bir örnektir. Atölyemiz Şaşmaz’da; bu iş için yağ ve filtre bakımı sayfasına bakabilirsiniz.
Değişimde akan eski yağdan alınan numunenin laboratuvarda incelenmesidir. Motorun içi sökülmeden hakkında fikir verir.
Yatak ve segman aşınmasını, toz kaçağını ve antifriz karışmasını belirti çıkmadan işaret edebilir.
Düzenli takip isteniyorsa her değişimde yapılabilir. Tek seferlik merak için de yaptırılabilir ama gidişatı göstermez.
Ek bir kontrol olarak işe yarar. İkinci el araç kontrolü ve kompresyon ölçümünün yerini tutmaz.
Hayır. Rapor bir işarettir. Sorunun kaynağı ölçüm ve testlerle bulunur.
Alabilirsiniz ama sıcak yağ yakar. Doğru zaman ve temiz kap için değişim sırasında serviste almak daha güvenlidir.
Değişim sırasında doğru numune alınır, sonuç geldiğinde birlikte yorumlanır.