Aracı park ettiniz ve kontağı kapattınız. Ama motor bölmesinden fan sesi gelmeye devam ediyor ve ilk akla gelen arıza oluyor. Oysa birçok modern araçta bu davranışın tasarım gereği olan, tamamen normal bir türü vardır. Normali arızadan ayıran şey, sürenin uzunluğu ve ne kadar sık olduğudur. Bu yazı, stop sonrası fanı okumak için bir haritadır.
Sıcak motor durunca su dolaşımı da durur. Ama blokta ve turboda biriken ısı hemen gitmez. Bu ısı çevredeki hortumlara, kablolara ve sensörlere yayılır. Motor beyni bunu bilir ve fanı bir süre daha çalıştırır. Bu davranışa art soğutma denir. Fanın ne kadar döneceği araca, dış sıcaklığa ve üretici ayarına göre değişir. Bazı turbolu araçlarda ek bir su pompası da turboyu soğutur. Sıcak bir günde, rampa ya da trafik sonrası bu çok olağandır.
| Gözlem | Normal mi? | Ne düşünülür? |
|---|---|---|
| Sıcak günde kısa süre dönüp susuyor | Genelde normal | Art soğutma |
| Soğuk motorda da stop sonrası dönüyor | Şüpheli | Sıcaklık sensörü ya da fan kontrolü |
| Fan durmuyor, akü bitiyor | Arıza | Yapışan röle ya da kontrol ünitesi |
| Her stopta uzun ve sürüşte hararet eğilimi | Arıza | Soğutma sistemi sorunu |
| Klima açıkken uzun dönüyor | Araca göre değişir | Klima basıncı ve sensörü |
Fan sürüşte de hiç susmuyorsa radyatör fanı sürekli çalışıyor yazısına bakabilirsiniz.
Fan, bir röle ya da fan kontrol ünitesi üzerinden çalışır. Röle içindeki kontaklar ısıyla yapışırsa fan durmak bilmez. Fan kontrol ünitesi bozulduğunda da benzer bir tablo görülür. Bu arıza sıcaklıkla ilgili olmayabilir. Motor soğuk olsa bile fan dönmeye devam eder. Röle ve ünite, kontak kapalıyken akım ölçülerek test edilir. Fişteki oksit ve ısı izi de kontrol edilir.
Durmayan fan, aküyü bir gecede bitirebilir. Sabah araç çalışmaz ya da marş motoru ağır döner; bu durumda fan gizli bir tüketici gibi davranır. Akımı adım adım bulmak için elektrik kaçağı yazısı yol gösterir. Gerçek bir atölye örneği gece aküyü bitiren arıza yazısında anlatılır.
Fan her stopta uzun dönüyor ve sürüşte gösterge yükseliyorsa durum farklıdır. Motor gerçekten sınırda çalışıyor olabilir. Radyatör kirliliği, termostat ya da sıvı eksikliği düşünülür (termostat arızası). Hararet göstergesi kırmızıya çıkarsa araç sürülmez; çekici çağrılır. Sıcak motorda radyatör ya da genleşme kabı kapağı açılmaz. Basınçlı sıcak sıvı ciddi yanık yapar. Belirtiler ve ilk adımlar için motor hararet yapıyor yazısına bakabilirsiniz.
Uzun ve hızlı bir yoldan sonra turbo çok ısınır. Motor hemen kapatılırsa bu ısı turbo yataklarındaki yağa ve contalara yüklenir. Art soğutma, bu yükü azaltmak için vardır. Bazı sürücüler motoru kapatmadan önce kısa bir rölanti molası verir. Turboyu korumaya dair öneriler turbo ömrünü uzatma yazısında. Bu konuda nasıl çalıştığımızı oto klima servisi sayfasında anlattık.
Sıcak motorda kısa süre dönmesi genelde normaldir. Buna art soğutma denir; fan sonra kendiliğinden durur.
Kesin süre araca göre değişir. Fan durmuyor ya da aküyü bitiriyorsa kontrol gerekir.
Sıcaklık sensörü yanlış okuyor ya da röle yapışmış olabilir. Ölçümle ayrılır.
Durmayan fan, aküyü bir gecede boşaltabilir. Bu durumda röle ve kontrol ünitesi test edilir.
Fan her an çalışabilir; ele ve kabloya çarpabilir. Kaput altında elle müdahale edilmez.
Stop sonrası fan süresi, sıcaklık sensörü değeri, röle ve fan kontrolü ile akü tüketimi birlikte kontrol edilir.