Araç ileri giderken sessizdir, geri vitese takınca tiz bir çıyaklama başlar. Bu durum pek çok sürücüyü şaşırtır. Cevap, geri manevranın kendine özgü koşullarında saklıdır. Geri gidiş yavaş yapılır, frenler genellikle soğuktur ve tekerlek ters döner. Bu üç koşul, ileride duyulmayan sesleri ortaya çıkarır.
Balata, ileri sürüşte diskin yüzeyine belli bir yönde alışmış olabilir. Geri giderken bu alışma tersine çalışabilir. Düşük hızda balata ile disk arasında titreşim oluşabilir. Bu titreşim kulağa çıyaklama ya da ötme olarak gelir. Fren seslerinin genel haritası için fren sesi yazısına bakabilirsiniz.
Bu sesin bazı yaygın nedenleri şunlardır:
Aşınma ikazının nasıl çalıştığı fren balatası uyarısı yazısında anlatılıyor.
Gece boyunca diskin yüzeyinde ince bir pas tabakası oluşabilir. Bu durum özellikle açıkta park eden araçlarda görülür. Sabahki ilk geri manevrada balata bu pası sıyırır ve ses çıkar. Birkaç frenden sonra ses kayboluyorsa genellikle zararsızdır. Ama pas kalıcı hâle geldiyse fren yüzeyi bozulur. Bu konuyu fren pası yapışması yazısında anlattık.
Sesin kaynağını bulmanın basit bir yolu vardır. Güvenli ve boş bir alanda yavaşça geri gidilir. Fren pedalına hafifçe basılır ve sesin değişip değişmediği dinlenir.
| Ne denendi? | Ses ne yaptı? | Olası aile |
|---|---|---|
| Frene hafif basıldı | Arttı ya da kesildi | Balata, disk, titreşim sacı |
| Debriyaja basıldı | Değişti | Debriyaj rulmanı, baskı tarafı |
| Hiçbir şey değiştirmedi | Hız ile birlikte değişti | Toz sacı, rulman, dişli |
| Vites takılırken geldi | Kısa bir cızırtı | Geri vites dişlisi ya da ayar |
Manuel şanzımanlarda geri vites dişlisi çoğu kutuda düz dişlidir. Düz dişli, ileri vitesteki eğik dişlilerden biraz daha fazla vınlar. Hafif bir vınlama bu yüzden normal olabilir. Ama ses belirgin şekilde arttıysa yağ ve aşınma kontrol edilir. Vites geçişinde de zorlanma varsa geri vites zor geçiyor yazısına bakabilirsiniz.
Geri kalkışta gelen ses debriyaja basınca değişiyorsa kavrama tarafı akla gelir. Bu ihtimal debriyaj rulmanı sesi yazısında ayrıntılı anlatılıyor.
Diskin arkasında ince bir toz sacı bulunur. Bir taş ya da kasis bu sacı hafifçe eğebilir. Eğilen sac ters dönüşte diske sürtebilir. Bu ses genellikle metal metale sürtme gibidir. Sacın düzeltilmesi basit görünse de fren parçalarının hasarı ayrıca kontrol edilir.
Önce ses kaynağı test sürüşüyle ayrılır. Fren ailesindeyse tekerlek sökülüp balata ve disk ölçülür. Balata yüzeyi, titreşim sacı ve kaliper kızakları kontrol edilir. Gerekirse balata ve disk birlikte alıştırılır. Bu işlem balata ve disk rodajı yazısında anlatılıyor. Bu iş için aracınızı getirmek isterseniz şanzıman servisi sayfamıza bakın.
Ses tek başına çoğu zaman tehlikeli değildir. Ama fren pedalı yumuşadıysa ya da araç bir yana çekiyorsa araç sürülmez.
Geri gidişte hız düşüktür, frenler soğuktur ve tekerlek ters döner. Bu koşullar titreşimi kolayca sese çevirir.
Gece oluşan ince pas buna yol açabilir. Ses gün boyunca sürüyorsa kontrol gerekir.
Kaynak balataysa geçebilir. Disk, kızak ya da titreşim sacı sorunluysa yalnız balata yetmez.
Hafif vınlama düz dişli yüzünden normal olabilir. Belirgin artış yağ ve aşınma kontrolü ister.
Geçici olarak sesi azaltabilir ama nedeni çözmez. Fren yüzeyine rastgele sprey sıkmak tutuşu bozabilir.
Ses pedal ve debriyajla denenir, fren parçaları sökülmeden önce gözle ve ölçüyle kontrol edilir.