Debriyaj, motorun gücünü vites kutusuna bağlayıp ayıran parçadır. Her basışta ve her bırakışta biraz aşınır. Bu yüzden sonsuza kadar dayanmaz. Ama aynı model iki araçta debriyajın biri çok erken, diğeri çok geç bitebilir. Aradaki fark genelde sol ayağın alışkanlığıdır.
Debriyaj sisteminde üç ana parça vardır. Balata, motorun dönüşünü tutan sürtünme diskidir. Baskı, balatayı volana bastıran yaylı kapaktır. Baskı rulmanı ise pedala basınca baskıyı geri çeken yataktır.
Pedala bastığınızda baskı rulmanı çalışır ve balata serbest kalır. Pedalı bıraktığınızda balata volana yapışır ve güç tekerlere gider. Yarım basılı pedalda ise balata kayar ve ısınır. Aşınmanın asıl kaynağı bu kaymadır.
| Alışkanlık | Ne olur? | Doğrusu |
|---|---|---|
| Pedalda ayak dinlendirmek | Rulman sürekli çalışır, balata hafifçe kayar | Sol ayak pedalın solundaki ayak dayamasında durur |
| Yokuşta aracı debriyajla tutmak | Balata fren gibi kullanılır ve hızla ısınır | El freni ya da fren pedalı kullanılır |
| Işıkta pedala basılı beklemek | Rulman ve baskı yük altında kalır | Vites boşa alınır, pedal bırakılır |
Bu üç alışkanlık fark edilmeden yapılır. Ama her gün tekrarlanınca debriyaj ömrünü ciddi biçimde kısaltır. Şehir trafiğinin etkisi Ankara trafiği ve debriyaj yazısında anlatılıyor.
Kalkışta pedalı kararlı ve tek hareketle bırakın. Uzun süre yarım basılı tutmak yumuşak kalkış değil, balatayı yakmaktır.
Vites geçerken pedala tam basın ve tam bırakın. Yarıda kalan pedalla geçiş yapmak senkromeçleri yorar. Senkromeç, vites dişlilerinin hızını eşitleyen küçük halkadır.
Yüklü araçta ikinci vitesle kalkmaya çalışmayın. Birinci vites tam olarak bu iş için vardır.
Rampada aracı debriyajla dengede tutmak yaygın bir hatadır. Doğru yöntem el freni destekli kalkıştır.
Bazı araçlarda yokuş kalkış desteği vardır. Bu sistem kısa bir süre freni tutarak kalkışı kolaylaştırır. Sistem çalışmıyorsa yokuş kalkış desteği arızası yazısına bakabilirsiniz.
Debriyajı korumaya çalışırken motoru boğmamak gerekir. Çok düşük devirde yüksek viteste gaza basmak motoru zorlar. Bu zorlanma çift kütleli volana darbe gibi yük bindirir. Çift kütleli volan, motor titreşimini emen iki parçalı volandır. Bu parçanın ayrıntısı çift kütleli volan yazısında var.
Doğru devir aralığında sürmek hem motoru hem debriyajı korur. Ekonomik devir konusu ekonomik devir yazısında anlatılıyor. Uzun inişlerde ise vites küçültüp motor freni kullanmak frenleri de rahatlatır.
Debriyaj pedalının hissi zamanla değişebilir. Pedal sertleştiyse baskı ya da bağlantı parçaları yorulmuş olabilir. Pedal titriyorsa volan ya da baskı tarafında bir düzensizlik olabilir. Bu değişiklikleri fark edip ustaya anlatmak teşhisi kolaylaştırır.
Pedal çok yukarıdan tutmaya başladıysa debriyaj aşınıyor olabilir. Kalkışta titreme ya da yanık kokusu da dikkat edilmesi gereken işaretlerdir. Gaza basınca devir yükselip hız artmıyorsa balata kayıyor demektir. Bu belirtilerden birini fark ederseniz kontrol yaptırmayı ertelemeyin.
Kaçırma başladıktan sonra uzun süre sürmek volan yüzeyine de zarar verebilir. Bu durumda yalnız debriyaj değil, volan da değişmek zorunda kalabilir. Belirtilerin tam listesi debriyaj belirtileri yazısında yer alıyor. Ankara’da bu iş için şanzıman arıza tespiti sayfamızdan başlayabilirsiniz.
Evet, hafif bir baskı bile rulmanı sürekli çalıştırır. Sol ayak pedal yerine ayak dayamasında durmalıdır.
Balata fren gibi kullanılır ve hızla ısınıp aşınır. Doğrusu el freni ya da fren pedalıyla beklemektir.
Uzun beklemelerde evet. Vites boşa alınıp pedal bırakılırsa rulman ve baskı dinlenir.
Değişim zamanı kilometreye değil, aşınmanın belirtilerine göre belirlenir. Ölçüm ve yol testi doğru zamanı gösterir.
Her zaman değil. Volan ölçülür, aşınmış ya da bozuksa birlikte değişmesi gerekebilir.
Kavrama noktası, kaçırma ve volan sesi için yol testi yapıp kalan ömrü birlikte değerlendirelim.