Sabah kontağı çevirdiniz ve motorun üstünden dikiş makinesi gibi hızlı bir tıkırtı geldi. Birkaç saniye sonra ses azaldı ve kayboldu. Bu tablonun bilinen sahiplerinden biri hidrolik iteceklerdir. Bu parçalar, supap boşluğunu yağ basıncıyla kendiliğinden alan küçük pistonlardır. Gece boyunca içlerindeki yağın bir kısmı süzülür. İlk saniyelerde boşluklu çalışırlar ve yağ dolunca susarlar.
Supaplar, silindire hava alan ve egzozu dışarı veren küçük kapaklardır. Eksantrik mili bu kapakları sırayla iter. Arada çok küçük bir boşluk kalması gerekir; boşluk büyürse vuruntu sesi çıkar. Eski motorlarda bu boşluk ustanın eliyle ayarlanırdı. Hidrolik itecek ise motor yağını kullanarak boşluğu kendisi kapatır. Yağ geç gelirse ya da kirliyse görevini tam yapamaz.
| Ses | Ne anlatabilir? | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Soğukta kısa, giderek azalan tıkırtı | İteceklerin dolma süresi | Yağ ve filtre durumu kontrol edilir |
| Dakikalarca süren ya da sıcakta da gelen tıkırtı | Kirli, yaşlı ya da yanlış yağ, tıkanmış itecek | Yağ değişimi ve yağ basıncı ölçümü |
| Devirle hızlanan, kalın metal vuruntu | Yatak ya da piston kaynaklı ciddi ses olabilir | Motor susturulur, ölçüm yapılmadan sürülmez |
Yağ basıncı uyarısı sesle birlikte yanıyorsa araç sürülmez; motor kapatılır ve çekici çağrılır. Bu uyarının anlamı yağ basıncı durun mesajı yazısında anlatılır.
İtecekler kendiliğinden pek bozulmaz; sık nedenlerden biri yağdır. Uzun süre değişmeyen yağ, iteceğin ince kanallarında vernik gibi bir tabaka bırakır. Üreticinin istediğinden farklı kalınlıkta yağ, soğukta iteceğe geç ulaşır. Seviyesi düşük yağ da pompanın hava emmesine yol açabilir. Bu yüzden ilk adım her zaman yağın seviyesini ve rengini görmektir (yağ çubuğu okuma).
Doğru kalınlık ve onay kodu araç kılavuzunda yazar. Kalınlık değerlerinin ne anlattığı yağ viskozitesi rehberi yazısında, yağ türleri ise tam sentetik yağ farkı yazısında açıklanır.
Doğru yağ ve yeni filtreyle bir süre kullanılmasına rağmen ses sürüyorsa mekanik kontrole geçilir. Yağ basıncı bir göstergeyle ölçülür ve üretici değeriyle karşılaştırılır. Ses, stetoskop benzeri bir aletle silindir silindir dinlenir. Gerekirse üst kapak açılır ve itecekler gözle incelenir. Kapak açılınca contası da kontrol edilir (külbütör kapak contası).
Ölü itecek bulunursa değişim kapsamı motora göre belirlenir. Bazı ustalar yaşlanmış setin tamamını yenilemeyi önerir. Karar, kalan iteceklerin durumuna ve üretici bilgisine göre verilir.
Tıkırtıyı karıştıran başka sesler de vardır. Enjektörlerin çalışma sesi, özellikle dizelde, düzenli bir tıkırtı gibi duyulabilir. Gevşek ısı kalkanı titreşip tıngırdayabilir. Zincirli motorlarda gergi sesi soğukta birkaç saniye şakırtı yapabilir. Bu seslerin yeri ve ritmi farklıdır; ayrımı deneyimli kulak ve ölçüm yapar.
İteceklerin sağlığı büyük ölçüde yağ takvimine bağlıdır. Yağ, kilometre dolmasa da üretici takvimindeki süre gelince değiştirilir. Kısa yol ağırlıklı kullanımda takvimin ağır koşul bölümüne bakılır. Filtre her yağ değişiminde yenilenir ve kaliteli bir ürün seçilir. Yağ seviyesi iki bakım arasında da ara ara kontrol edilir. Bu konuyu atölyede ele almak isterseniz motor mekanik servisi sayfasına bakın.
Birkaç saniye sürüp kayboluyorsa genelde iteceklerin dolma sesidir. Uzuyorsa ya da sıcakta da geliyorsa kontrol gerekir.
Kısa sabah sesi genelde zarar vermez. Sürekli boşlukla çalışma ise supap düzenini zamanla yorar.
Bazı araçlarda keser, bazılarında azaltır. Bir süre geçtikten sonra ses sürüyorsa mekanik kontrole geçilir.
Genelde tersine yol açabilir. Kalın yağ soğukta iteceğe geç ulaşır; üretici normu kullanılır.
Yağ itecekten daha fazla süzülmüştür. Rölantide kısa sürede kesilmesi beklenir, kesilmiyorsa baktırılır.
Kısa sabah tıkırtısında evet. Yağ uyarısı, kalın vuruntu ya da güç kaybı varsa araç sürülmez (yağ lambası).
Yağ seviyesi ve durumu kontrol edilir, ses silindir silindir dinlenir, gerekirse yağ basıncı ölçülür.