Sürücüler elektrik arızası denince hep artı kabloyu düşünür. Oysa akımın bir de dönüş yolu vardır. Akım aküden çıkar, lambayı ya da motoru çalıştırır, sonra gövde üzerinden aküye döner. Bu dönüş yolu bozulduğunda araç tuhaf davranmaya başlar. Bu yazıda topraklama arızalarını sade bir dille anlatıyoruz.
Toprak noktaları, gövdeye cıvatayla bağlanmış kablo uçlarıdır. Bu uçlar nem, tuz ve titreşimin tam ortasında yaşar. Yıllar içinde temas yüzeyi oksitlenir, yani paslanıp kararır. Kablo kopmasa bile akımın geçtiği yol daralır.
Kaza onarımında unutulan ya da boyalı yüzeye takılan bağlantılar da sorun çıkarır. Gevşemiş bir somun da aynı etkiyi yapar. Gözle bakıldığında her şey yerinde görünür.
Kötü toprak, parçaları bozmaz ama onları garip çalıştırır. Far yanar ama loştur, motor çalışır ama marşta zorlanır. Parça tek başına test edilince sağlam çıkar. Bu yüzden boşuna parça değişebilir.
Bir başka tuzak da ortak toprak kullanan sistemlerdir. Zayıf toprağı paylaşan iki sistem birbirini etkiler. Fren yapınca sinyal titrer, farı açınca radyo cızırdar.
| Belirti | Olası toprak noktası | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Zor marş, yeni aküye rağmen | Motor ile gövde arasındaki kalın kablo | Marş anında gerilim ölçülür |
| Loş ya da titreyen far | Far grubu toprak noktası | Yük altında ölçülür |
| Bir sistem çalışınca diğerinin tepki vermesi | Ortak toprak cıvatası | Ortak noktalar taranır |
| Çok sayıda ilgisiz arıza kodu | Beyin üniteleri toprakları | Kodlar silinmeden önce ölçüm |
| Göstergelerin ara ara sönmesi | Gösterge paneli toprağı | Bağlantı sarsılarak denenir |
Marş sorunlarında ilk adımları marş basmıyor yazısında anlattık. Loş far için far arızaları, sönen panel için gösterge tamamen söndü yazılarına bakabilirsiniz.
Modern araçta motor, fren ve gösterge gibi sistemleri ayrı beyin üniteleri yönetir. Bu üniteler CAN (ünitelerin konuştuğu ortak kablo) adlı hat üzerinden haberleşir. Toprak zayıfsa üniteler yanlış ölçüm yapar ve veri hattında iletişim kopabilir. Teşhis cihazı da onlarca ilgisiz kod gösterebilir.
Bu durumda "beyin gitti" demek erken olur. Önce toprak ve besleme ölçülür. Veri hattının nasıl çalıştığını veri hattı nedir yazısında anlattık. İletişim kopması kodları için U0100 arıza kodu yazısına da bakabilirsiniz.
Topraklama göz muayenesini aldatır. Bu yüzden gerilim düşümü testi yapılır. Sistem çalışırken toprak noktası ile akü eksi ucu arasındaki gerilim ölçülür. Sağlıklı bir bağlantıda bu değer çok düşük çıkar. Değer yükseldikçe bağlantıdaki direnç de yüksektir, yani sorun büyüktür. Kabul sınırı araca göre değişir ve şemadan doğrulanır.
Ölçüm yük altında yapılmalıdır. Boşta iyi görünen bağlantı, marşta ya da farlar açıkken bozulabilir. Usta kuralı burada da geçerlidir: önce fiş, şase, ölçüm; parça sonra.
Bulunan toprak noktası sökülür ve temas yüzeyi parlak metal görünene kadar temizlenir. Kablo ucu bozuksa yenisi takılır. Bağlantı sıkıldıktan sonra koruyucu bir kaplama sürülür. Motor ile gövde arasındaki kablo yaşlıysa tamamen değişir.
Onarımdan sonra ölçüm tekrarlanır. Eski kodlar silinir ve araç denenir. Benzer bir sorun olan elektrik kaçağı ise aküyü gece boşaltır; iki arıza farklı ölçülür. Bu iş için Ankara oto elektrik sayfamızdan başlayabilirsiniz.
Kablo sağlam görünür ve parçalar tek başına çalışır. Sorun yalnız yük altında ölçülünce ortaya çıkar.
Motor ile gövde arasındaki kalın kablo zayıf olabilir. Marş anında gerilim ölçülerek anlaşılır.
Olabilir. Üniteler zayıf toprakta yanlış ölçer ve ilgisiz kodlar kaydeder.
Önce akü eksi ucu sökülmelidir. Ama hangi noktanın bozuk olduğunu bulmak ölçüm ister.
Olabilir, çünkü onarımda toprak kabloları unutulabilir. Onarılan bölgedeki bağlantılar kontrol edilir.
Gerilim düşümü testiyle toprak noktalarını tek tek ölçelim; bulduğumuzu size gösterelim.