Otoyolda 120 yerine 140 gitmeyi hemen herkes bir kez düşünmüştür. "Biraz daha hızlı gidersem erken varırım" diye geçirirsiniz içinizden. Ama bu fark, sandığınızdan çok daha az zaman kazandırır. Karşılığında ise yakıt, lastik, fren ve güvenlik tarafında bedel ödenir. Bu yazıda bu hesabı basit adımlarla birlikte yapıyoruz. Baştan şunu da belirtelim: uyulacak hız sınırı, tabelada ne yazıyorsa odur.
Yolculuk süresi, gidilecek yolun hıza bölünmesiyle bulunur. Bu hesabı kâğıt kalemle herkes kolayca yapabilir.
| Yol | 120 km/s ile | 140 km/s ile | Fark |
|---|---|---|---|
| 100 km | 50 dakika | yaklaşık 43 dakika | yaklaşık 7 dakika |
| 300 km | 150 dakika | yaklaşık 129 dakika | yaklaşık 21 dakika |
| 450 km | 225 dakika | yaklaşık 193 dakika | yaklaşık 32 dakika |
Bu tablo, hiç durmadan gidilen ideal bir yol için hesaplanmıştır. Gerçek yolda trafik, yol çalışması ve molalar bu farkı hızla eritir. Sabit 140 hızını uzun süre korumak da her yolda mümkün olmaz.
Araç hızlandıkça önündeki havayı itmesi giderek zorlaşır. Hava direnci, hızın karesiyle birlikte artar. Yani hız biraz artınca direnç çok daha fazla artar. Otoyol hızında motor gücünün önemli bir kısmı havayı yarmaya harcanır. Bu yüzden 140'ta tüketim, 120'deki tüketime göre belirgin biçimde yükselir. Artışın ne kadar olacağı araca, yüke ve rüzgâra göre değişir. Kendi aracınızdaki farkı gerçek tüketim hesabı yöntemiyle ölçebilirsiniz.
Hareket eden aracın enerjisi de hızın karesiyle birlikte büyür. Fren, durmak için bu enerjinin tamamını ısıya çevirmek zorundadır. Bu yüzden hız arttıkça fren mesafesi daha da hızlı uzar. Buna bir de tepki süresi eklenir, yani tehlikeyi görüp frene basana kadar geçen an. Bu kısa sürede araç hiç yavaşlamadan yol almaya devam eder. Hız yüksekse tepki anında alınan yol da uzar. Olası bir kazada çarpmanın şiddeti de hızla birlikte büyür.
Yüksek hız, lastiği yol yüzeyinde daha çok ısıtır. Isınan lastik daha hızlı aşınır ve daha çabuk yorulur. Lastiğin dayanacağı en yüksek hız, yanağındaki endeks harfinde yazar. Bu harfin nasıl okunacağını lastik hız ve yük endeksi yazısında anlattık. Yüksek hızdan yapılan her fren de balata ve diski daha fazla ısıtır.
Sürekli yüksek devir, motoru ve şanzımanı daha çok yükler. Rüzgâr uğultusu ve yol sesi de hız arttıkça yükselir. Ses ve titreşim, uzun yolda sürücüyü daha çabuk yorar. Yorgun sürücünün dikkati azalır ve tepkisi yavaşlar. Uzun yolda doğru tempo için uzun yol sürüş rehberi yazısına bakabilirsiniz.
Sürekli hızlanıp yavaşlamak, yakıtı boşa harcamanın kolay bir yoludur. Her hızlanmada motor, aracı yeniden hıza çıkarmak için fazladan çalışır. Sabit hızda ise motor daha dengeli ve daha az yakıtla çalışır. Uygun yolda hız sabitleyici bu dengeyi kurmayı kolaylaştırır. Vites seçimi için ekonomik devir yazısı da faydalıdır.
Yüksek hızla kazanılan dakikalar, tablodan da görüldüğü gibi küçüktür. Evden birkaç dakika erken çıkmak aynı kazancı rahatça verir. Üstelik bu yöntemde ne yakıt artar ne de risk büyür. Önceden planlanan bir mola da yorgunluğu azaltır. Daha fazla öneri için yakıt tasarrufu yazısını okuyabilirsiniz. Ankara’da bu işi yaptırmak için motor ve mekanik onarım sayfasına bakabilirsiniz.
100 km'de ideal koşulda yaklaşık 7 dakika. Gerçek yolda bu fark genelde daha da küçülür.
Hava direnci hızın karesiyle büyür. Motor bu direnci yenmek için daha çok yakar.
Ölçüm, belli bir test düzeninde yapılır. Bunu WLTP ve gerçek tüketim yazısında anlattık.
Düz ve akıcı yolda kazandırabilir. İnişli çıkışlı yolda faydası azalır.
Lastik daha çok ısınır ve aşınır. Endeksi düşük lastikle yüksek hız tehlikelidir.
Hız arttıkça fren mesafesi daha hızlı uzar. Tepki anında alınan yol da artar.
Lastik, fren ve yağ durumu kontrol edilir; tüketimi etkileyen arızalar ölçülerek ayrılır.