Gaz kelebeği, emme tarafında motora giren havayı ayarlayan bir kapaktır. Yeni araçlarda bu kapağı, pedalın komutuyla küçük bir elektrik motoru açıp kapatır. Kelebeğin boğazında zamanla yağlı ve siyah bir tabaka birikebilir. Bu tabaka, kapak az açıkken geçen havayı daraltır ve rölantiyi bozar. Ama her rölanti sorununun arkasında kirli bir kelebek yoktur. Kirlilik, olası nedenlerden yalnızca biridir ve ölçümle doğrulanmalıdır.
| Belirti | Kelebekle ilgisi | Başka olası neden |
|---|---|---|
| Dalgalanan rölanti | Az açıklıkta hava geçişi bozulur | Hava kaçağı, debimetre |
| Kavşakta stop etme | Motor rölantide havasız kalır | Yakıt basıncı, ateşleme |
| İlk dokunuşta geç tepki | Kurum, kapağın ilk hareketini zorlar | Pedal sensörü |
| Klima açılınca sarsıntı | Ek yükte hava payı yetmez | Kompresör yükü, takozlar |
| EPC lambası | Kelebek öğrenme değerleri sınırda | Kelebek motoru, kablo |
Tablodaki her belirtinin kelebek dışında da bir adayı vardır. Bu yüzden teşhis tek bir belirtiye bakılarak konmaz.
Çalışan her motorun içinde bir miktar yağ buharı oluşur. Bu buhar, karter havalandırma hattı ile yakılmak üzere emme tarafına geri gönderilir. Dizelde ve bazı benzinlilerde egzoz gazının bir kısmı da emme tarafına geri döner. Bu sisteme EGR denir; ayrıntısı EGR valfi yazısında anlatılıyor. Yağ buharı, egzoz isi ve havadaki ince toz birleşince kelebekte yapışkan bir film oluşur. Havalandırma hattı yorgunsa temizlenen kelebek kısa sürede yeniden kirlenir. Bu yüzden kalıcı çözüm için kirin kaynağına da bakılır.
Kelebek sökülmeden önce test cihazıyla anlık veri okunur. Kelebek açısı, ölçülen hava miktarı ve hedef rölanti ekranda yan yana izlenir. Kirli bir kelebekte motor, aynı rölantiyi tutmak için kapağı daha fazla açmak zorunda kalır. Hava miktarı tuhaf çıkıyorsa şüphe hava ölçere kayar; bunun için debimetre arızası yazısına bakılabilir. Bu sırada arıza kayıtları da okunur. Kelebek kontrol koduna örnek olarak P0638 sayfasına bakabilirsiniz.
Fiyatı neyin belirlediğini gaz kelebeği temizliği fiyatı yazısında anlattık.
Motor beyni, kelebeğin yavaş yavaş kirlenen hâline zamanla alışır. Kirli kelebekte rölanti için kapağı biraz daha fazla açmayı öğrenir. Temizlikten sonra bu eski ayar artık yanlış kalır. Kapak gereğinden fazla açılır ve rölanti yükselir. Bazen de ilk gaz tepkisi beklenmedik biçimde sertleşir. Bu yüzden temizlik ve öğrenme bir bütündür. Her araç bu işlemi aynı şekilde istemez; yöntem araca göre değişir.
Temizlik, kelebekteki her sorunu çözen bir işlem değildir. Kelebeği çeviren motor yorulmuşsa kapak hareket ederken takılır. Açıyı ölçen sensör bozulmuşsa okuma gerçek değerden sapar. Mil yatağında boşluk varsa kapağın çevresinden hava kaçar. Temizlik ve öğrenmeye rağmen değerler sınır dışıysa değişim konuşulur. Bu karar da ölçüme dayanır. Rölantinin diğer nedenleri için rölanti dalgalanması yazısı bir harita sunar. Belirtiyi Ankara’da ölçümle ayırtmak isterseniz motor ve mekanik onarım sayfasında kontrol sırası anlatılır.
Yağ buharı, egzoz isi ve toz kelebekte yapışkan bir tabaka yapar. Kaynak çoğu zaman karter havalandırma hattıdır.
Kir doğrulanmışsa yarar. Ama öğrenme yapılmazsa rölanti sorunu sürebilir.
Olabilir ama tek aday değildir. Hava kaçağı ve yakıt tarafı da aynı tabloyu verir.
Sık nedenlerden biridir. Pedal sensörü ve kablo da aynı lambayı yakar; ayrıntı EPC lambası yazısında.
Öğrenme yapılmamış olabilir. Beyin hâlâ kirli kelebeğe göre ayar yapıyordur.
Kelebek açısı, hava miktarı ve hedef rölanti yan yana okunur; temizlik gerekiyorsa öğrenmesiyle yapılır.