Common rail, Türkçesiyle "ortak hat", bugünkü dizel motorların yakıt sistemidir. TDI, HDi, BlueHDi, CDTI ve dCi gibi adlarla satılan motorların çoğu bu sistemi kullanır. Sistemin işi basittir: yakıtı doğru anda, doğru miktarda ve çok ince bir sis hâlinde silindire göndermek. Bu işi çok hassas yaptığı için de temizliğe ve bakıma karşı duyarlıdır.
| Parça | Görevi | Arızada ne olur? |
|---|---|---|
| Besleme pompası | Yakıtı depodan çeker | Motor zor çalışır ya da güç düşer |
| Yakıt filtresi | Kiri ve suyu tutar | Tıkanırsa basınç kurulamaz |
| Yüksek basınç pompası | Yakıtı sıkıştırır | Basınç düşer, motor stop edebilir |
| Ortak hat (rail) | Basınçlı yakıtı depolar | Kaçak varsa basınç tutmaz |
| Basınç sensörü | Hattaki basıncı ölçer | Yanlış okursa motor beyni yanlış karar verir |
| Enjektör | Yakıtı silindire püskürtür | Tekleme, duman, sert çalışma |
Bu parçaların hepsi birbirine bağlıdır. Bazı arızalar, özellikle pompadan kopan talaş, diğer parçalara yayılabilir.
Eski dizellerde her enjektör, yakıtı mekanik bir pompadan sırayla alırdı. Basınç motor devrine bağlıydı ve kontrol kabaydı. Bu yüzden eski dizeller daha gürültülü ve dumanlı çalışırdı. Common rail bu bağı kopardı. Basınç her devirde hazır bekler ve elektronik olarak ayarlanır. Motor beyni, tek bir yanma için birkaç küçük püskürtme yapabilir. Önce küçük bir ön püskürtme gelir, ardından asıl yakıt gönderilir. Sonuç daha sessiz, daha güçlü ve daha temiz bir motordur.
Ortak hatta bir sorun başladığında, araç bunu çoğu zaman küçük işaretlerle belli eder. Sabah ilk çalıştırmada marşın normalden uzun sürmesi bu işaretlerden biridir. Gaza basınca gelen kısa takılmalar ve hızlanırken güç kaybı da dikkat ister. Egzozdan beklenmedik siyah ya da beyaz duman çıkması başka bir uyarıdır. Bazı araçlarda motor arıza lambası yanar ve araç koruma moduna geçer. Bu işaretler tek başına hangi parçanın bozuk olduğunu söylemez. Ama erken fark edilirse, küçük bir filtre işi büyük bir pompa onarımına dönüşmeden yakalanabilir. O yüzden belirtiyi not edip, hangi koşulda geldiğini servise anlatmak çok işe yarar.
Motor beyni, hattaki basıncı sürekli izler. İstediği basınç ile ölçülen basınç uyuşmazsa arıza kodu kaydeder. P0087, yakıt hattı basıncının çok düşük olduğunu söyler. P0088 ise basıncın çok yüksek olduğunu bildirir. Basınç sensörünün elektrik devresinde sorun varsa P0190 kaydı düşer. Bu kodlar parçanın bozuk olduğunu tek başına kanıtlamaz. Filtre, kaçak, kablo ve sensör sırayla elenir.
Yüksek basınç pompası, içinden geçen yakıtla yağlanır. Yakıtta su ya da kir varsa, pompanın iç yüzeyleri aşınır. Aşınmadan kopan küçük metal parçalar hatta ve enjektörlere yayılabilir. Bu durumda yalnız pompayı değiştirmek yetmez; sistemin temizliği de konuşulur. Belirtiler ve teşhis için yüksek basınç pompası arızası yazısına bakabilirsiniz.
Enjektörlerin içindeki boşluklar çok dardır. Bir kir tanesi bile püskürtmeyi bozabilir. Bozulan enjektör tekleme, siyah duman ve sert çalışma yapar. Motor beyni her enjektör için küçük düzeltmeler yapar. Bu düzeltme değerleri cihazla okunduğunda sapan silindir görülür. Yeni ya da onarılmış enjektör takılınca, üretici istiyorsa kodlaması da yapılır. Ayrıntılar dizel enjektör arızası yazısında.
Common rail sistemini korumanın yolu temiz yakıttır. Güvendiğiniz istasyondan yakıt almak bu yüzden önemlidir. Yakıt filtresi ve su tutucusu, üretici takvimine göre değiştirilir. Kışın donmaya dayanıklı motorin kullanmak da filtreyi korur. Depoyu çok düşük seviyede gezdirmemek, dipteki tortunun sisteme çekilmesini de azaltır. Bu konuda dizelde kışlık yakıt yazısı işinize yarar. Enjektör testi ve değişimi için Ankara dizel enjektör servisi sayfasına bakın.
Ortak hat demektir. Yakıt, yüksek basınçla tek bir boruda tutulur ve enjektörlere buradan dağıtılır.
Pompa ve enjektörlerin içi çok hassastır. Su ve kir bu parçaları içten aşındırır.
Üretici takvimine göre değişir. Takvim motor koduna ve kullanıma bağlıdır.
Kir birikmişse test tezgâhında temizlik denenebilir. Mekanik aşınma varsa onarım ya da değişim gerekir.
Hayır. Önce filtre, kaçak, sensör ve kablo kontrol edilir. Pompa en son ölçümle değerlendirilir.
Hat basıncı ve enjektör değerleri cihazla okunur; filtre, kaçak ve elektrik kontrolü parça kararından önce yapılır.